vrijdag 30 januari 2026

Fascisme in laagjes

In het vorige stuk heb ik de geopolitieke herschikking door het nieuwe, fascistische imperialisme ontleed. Fascisme kan men definiëren als het samenvallen der machten - wetgevend, rechterlijk, uitvoerend en de pers - gecombineerd met een gewelddadige onderdrukking van minderheden, nostalgie en nationalisme. Volgens deze definitie voldoen niet enkel Nazi-Duitsland en Italië onder Mussolini aan de criteria, maar zeker ook Rusland onder Poetin en in grote mate de VS onder Trump en zelfs China onder Xi. De verleiding om de machten te controleren om zo de oppositie te onderdrukken, en daarvoor nostalgie, nationalisme en uiteindelijk geweld aan te spreken zal altijd bestaan.

Dat inzicht is belangrijk om fascisme niet toe te schrijven aan politieke monsters zoals Hitler, Mussolini, Poetin, Trump of Xi, maar om het op te vatten als een gelaagd systeem. De politieke leiders zijn slechts de schil van de ajuin, verkozen door het volk als kwetsbare laag daaronder. In de kern zitten echter andere belangen, zoals monopolie-kapitalisten, de oorlogsindustrie, en nu ook crypto-investeerders.

Die laatste zijn vandaag zeer interessant, omdat het de ideologie achter Trump verklaart. Als men kijkt naar het monetair beleid, dan moet men besluiten dat binnen die ideologie stabiliteit onwenselijk is. Noteer dat Poetin op dezelfde manier oorlog beschouwt als de 'normale situatie', en vrede slechts als tijdelijke rust, ter voorbereiding op nieuwe oorlogsvoering. Het handhaven van de dollar als internationale referentiemunt is dus binnen het nieuw-republikeins fascisme helemaal geen doelstelling. In de plaats daarvan zijn er twee motieven: ten eerste is er een zeer expansies en dus inflatoir monetair én fiscaal beleid: de rente moet zo laag mogelijk, overheidsuitgaven zijn ongelimiteerd, en belastingen - want dat zijn de 'tariffs' - worden verhoogd. Er staat werkelijk geen maat op die politiek, die de waarde van de dollar - en van internationale reserves in dollars - meteen ook doet kelderen. Totale vrijheid moet een boost geven aan de economie, maar impliceert ook enorme volatiliteit, wat betekent dat enkel de grootste bedrijven zich uit de slag zullen kunnen trekken. Dit is intentioneel: de ideoligie is de wet van de sterkste, ieder voor zich, en zuiver machiavellistisch. Als het nodig is om te frauderen of om de politiek (om) te kopen, dan mag dat, omdat alle middelen nu eenmaal toegelaten zijn. Zoals de Verenigde Staten willen handelen, zo voert Poetin oorlog. Historisch is dit "Why nations fail", maar bepaalde individuen kunnen er zeker winst en macht uit puren. 

De technologie-feodalisten leveren echter meteen ook het tweede motief: het nieuwe goud is crypto. Trump zelf houdt natuurlijk van goud en van objectieve standaarden. Voor libertaire conservatieven is fiduciair geld een te liberaal, maakbaar idee. Als iedereen elkaar wantrouwt en de loef wil afsteken, moet macht en vermogen objectiever zijn. Crypto is dan een kandidaat overnemer, maar niet zonder paradoxen: ook al zou crypto als een eindige munt beschouwd kunnen worden, men moet nog steeds vertrouwen op de ene of andere crypto-munt, en er hoewel binnen één crypto-munt de geldvoorraad eindig is, is het aantal crypto-munten oneindig. Dit creëert een dubbele wedloop voor first movers: enerzijds wil men de nieuwe standaard vormen, anderzijds is crypto een Ponzi-scheme waarbij de eerste investeerders de waarde van het systeem op zich gaan internaliseren - de groei van de vraag naar de munt wanneer er gebruikers bijkome vergroot de waarde - terwijl latere beleggers in deze munt dichter bij het plafond zitten en dus verliezen incasseren ten opzichte van de initiële inzet als de munt terrein verliest. 

Elon Musk, Bill Gates, Mark Zuckerberg, Sam Altman, Tim Cook, Peter Thiel, Sundar Pichai ... Achter de maanzieke schil van Trump en de hysterische MAGA-populatie schuilen rationele ondernemers en professionele bloedzuigers. Zonder Trump zijn zij er nog, en in goede tijden doen ze helemaal niets, maar in kwade tijden, als een samenleving en economie op z'n laatste benen loopt, komt alles gemakkelijk samen onder de vorm van fascisme. Op dat moment zullen velen zich de vraag stellen of dit niet de natuurlijke toestand is, en het wankelen van de natie zal hen sterken in die gedachten en hoop op een redder. Zichzelf tot übermensch uitroepen is het zwaktebod van de verliezer, maar komt helaas keer op keer terug. De geschiedenis heeft echter geleerd welke tragedie daaruit ontstaat.

In een volgend stuk zal ik het hebben over de alternatieve uitkomst van deze dialectische clash.