Er zijn veel mensen hinderlijk. Dat is op zich een open deur, en we weten ook niet wie daarover goed kan oordelen, dus vaak doen we dit soort uitspraken af als nutteloos.
Ik twijfel daaraan. De vraag is of je zélf een systeem zou aanvaarden waarbij je als meer of minder nutteloos wordt gelabeld. Het kan nuttig zijn om te weten wat van je verwacht wordt, waar je kan aan werken, en waar je limieten liggen. Vaak is dit impliciet, en daardoor vaak ineffectief.
Enkele voorbeelden:
- Je hebt de griep en kan niet opdagen voor het werk. Je weet dat je de griep hebt en je weet dat er geen medicijnen zijn tegen de griep. Toch moet je naar de dokter om een ziektebriefje, want veel mensen kennen het verschil niet tussen de griep en een verkoudheid, of veinzen zo maar iets.
- Je voelt steken in de buik en hebt misschien een gescheurde milt, appendix, botulisme, of een breuk in de buikslagader. Je belt de 100, maar ze hebben geen tijd voor iemand met buikpijn. Je sterft diezelfde dag.
- Je bent ecologist, je wil in de stad wonen, nabij het werk. Je betaalt extra opcentiemen omdat de stad een ghetto is die veel onderhoudt vraagt, je trekt weer weg naar de rand en belast het milieu en de belastingbetaler door het pendelen.
- Je emailprogramma heeft aanmaningen tot betaling weggefilter. Ondertussen wordt je internetverbinding te worden afgesloten. Je moet in de rij staan voor het rechtzetten van de vergissing, en mist belangrijke afspraken.
Zoals je kan ruiken zit er iets elitairs aan deze situaties: waarom zou jij anders behandeld moeten worden dan iemand anders, iemand uit de ghetto, iemand zonder kennis van EHBO, iemand die de eindjes niet aan elkaar krijgt geknoopt?
Het is een taboe, maar er is misschien wel een reden: sommige mensen zijn de maatschappij niet alleen ten laste, maar dragen ook veel bij. We hebben een systeem van straffen, maar niet van beloningen - behalve economisch - en dat zorgt voor een relatieve achterstelling van zij die hun tijd gebruiken om ten dienste te staan van anderen, en daardoor misschien ook al eens een steek laten vallen zonder enige intentie of kwade wil. In sommige gevallen zouden we dus meer begrip moeten tonen, tolerantie inbouwen, maar ook incentives bieden om zo'n dienstbaar gedrag te stellen.
Enter: punten van eerbaarheid. Vele steden hebben een systeem van Medailles voor Eerbaarheid, maar daar valt meer mee te doen. Als deze punten, die je niet bij je bedrijf of op de beurs hebt verzameld, maar in de maatschappij, nu eens zouden bijgehouden worden, dan zouden we sneller en objectiever prioriteiten kunnen opstellen.
Praktisch: laat iedereen starten met een score van 5/10. Bij bepaalde prestaties die vertrouwen, discipline en dienstbaarheid vragen, komt daar een punt bij. Bij negatief gedrag vermindert de score. Naast een boete of vrijheidsberoving zou ook een rechter dit kunnen gebruiken als vrijheidsbeperking: wie het te vaak laat varen en overlast bezorgt, zou bijvoorbeeld geen aanspraak meer kunnen maken op een sociale woning in de stad. We geven prioriteit aan zij die wél reeds iets aan de maatschappij gegeven hebben.
Bel je dus een noodnummer, met een historiek van het geven van hulp aan anderen in nood, dan zou je sneller bediend moeten kunnen worden en meer au sérieux worden genomen dan iemand met een historiek van vals gedrag. Je kan je dan nog steeds vergissen, maar je hebt enige tolerantie verdient.
Dat is het idee, en het waarschijnlijk moeilijk om het in de praktijk te brengen en misbruik uit te sluiten, maar achter het principe gaat een rechtvaardigheid schuil die we vandaag voortdurend schenden door een troebel begrip van gelijkheid.
