WORK IN PROGRESS - COMMENTAAR WELKOM
De Europese Late Night shows hebben Trump de oorlog verklaard. Met Every second counts pleiten ze voor 'America first', en hun land 'second'. Grappig inderdaad. Ondertussen schrijft een spindoctor bij N-VA reacties voor aan de parlementsleden. Men moet Trump bekritiseren voor zijn vrijhandelsblokkering, en tegelijk valt men links aan omdat ze objectieve bondgenoten zouden zijn van Trump – die zij toch zeggen ten bekritiseren? Leep - en een loopje met de waarheid. Maar economische reflectie vind je niet op de markt of in het parlement.
Politieke strategie van de 21ste eeuw is het. Wie dacht dat na Sun Tzu, Machiavelli, en Gramsci het grote niets gaapte wordt nu getrakteerd op het derde rijk van de conservatieven, waar de zon nooit ondergaat. Vergis u niet: Trump is geen uniek fenomeen: wij hebben er zelfs al één avant-la-lettre. Bart De Wever bouwt geen torens en maakt wel zijn zinnen af, maar vertoont hetzelfde gebrek aan altruïsme, narcisme en ondeelbaar leiderschap als Trump. Hij belichaamt zijn harde leer door ascetisch te leven en zich te pijnigen met een vermageringskuur om te bewijzen dat hij de heiland is, want hij heeft zichzelf gered zoals Trump zichzelf heeft groot gemaakt. Dit zijn argumenten die pakken bij het volk – het volk dat beide heren aanspreken zonder zich er ooit tussen te begeven, laat staan er deel van uit te maken. Ze communiceren met de massa via een spelprogramma of twitter, zonder iemand anders te laten filteren, en zonder nuance.
Niet dat die pers hen vijandig gezind is: de sensatiemedia smult van de bekvechters en zet een vergrootglas op hun gewoel. Zo worden populisten slapend rijkt. Komt er dan al wat tegenkanting in de katernen met meer letters dan beelden, dan is er nog altijd een legertje thinktankers dat uit de obscure liberale geldpot komt gekropen om de verwarring te vergroten door de nuance te compliceren. Leugens vaak, en bovendien zijn ze noch ethisch, noch economisch liberaal te noemen, maar het epitheton 'klassieke' liberalen camoufleert dat allemaal netjes: dit zijn conventionele interpretaties van alternatieve waarheden, uw vragen zijn niet nodig. Wie zich toch intellectueel wil wapenen komt arsenaal te kort om drogredenen van halve waarheden, en aankondiging van politiek te onderscheiden.
Ondertussen is er legitimerende culturele kaste die als intellectuelen een zoete kans ziet om de wereld te veranderen met ideeën. Van analyse hebben deze pennenlikkers geen kaas gegeten, maar ze zien voor zichzelf een hoog mandaat weggelegd in de republiek van het woord. Het zijn idealisten met misschien wel goede bedoelingen, en een retoriek die politiek goed papt, maar gevaarlijk is wegens gebrek aan logica. Het zijn de lui die geloven dat wie goed doet, Vlaming genoemd kan worden, en dat zo'n taal armlastige Walen zal motiveren om nog beter hun best te doen zodat ze ook ooit aan de Arische standaard kunnen tippen. Stilletjes splitsen ze het land omdat een deel van de bevolking - dat 'toevallig' geografisch geconcentreerd zit - het niet begrepen heeft. De morele superioriteit van de beterweters impliceert een bijna biologisch differentialisme, dat groepsleden ontslaat van medeleven voor buitenstaanders. De Syriërs hebben zo hun kans gemist democratisch te ontwikkelen zoals elk ander normaal land, de Walen hadden geen economisch inzicht, en de Mexicanen moeten hun jongens maar bij zich leren houden. Not our business, wij doen 'normaal', zeggen Rutte en Rutten in koor, en als je niet snapt wat wij daarmee bedoelen, ga dan maar weg. Racisme is relatief, normaliteit is dat niet, volgens deze kromme logici. De wereld waarin verschillen tussen mensen rationeel verklaard kunnen worden, telt niet voor de idealisten. Boris Johnson had geen sociologen nodig om de rellen in Londen in 2011 te verklaren – het waren bruten die de Britse ongelijkheid aanvielen die zes jaar later het Verenigd Koninkrijk uit de EU zou halen.
En de grondstroom, is die niet veranderd? Neen, Trump raakt verkozen met een minderheid van de stemmen, verliest in acht dagen zelfs het voordeel van de twijfel. Hij was nochtans een felle criticaster van het neerleggen van de popular vote. De N-VA komt aan de macht nadat het samengetelde aantal stemmen van de separatisten (N-VA + Vlaams Blok) gedaald is, en controleert een regering met een Waalse minderheid na jarenlang op de kap te hebben gezeten van een regering met een Vlaamse minderheid. Er is een volatiele laag kiezers, die gevoelig is voor eenvoudige thema's zoals hoofddoeken en barbaarse indringers, en van kamp verandert op basis van emotionele boodschappen. Zij zijn het minst geïnformeerd, maar het belangrijkste doelpubliek van de micromarketeers, die hun boodschap en zelfs de achtergrondkleur van die boodschap precies afstemmen op de persoonlijkheid van de kiezer. Dezelfde partij heeft dus verschillende klemtonen, afhankelijk van wie luistert. Het gaat niet om mannen versus vrouwen, of islamieten versus katholiek gedoopten, brede categorieën die de traditionele partijen hanteren. Het gaat om extraverten die vatbaar zijn voor een boodschap van greatness en felle kleuren, tegenover introverten die je angst moet aanjagen en daar graag een grafiekje bij zien. Hoe meer spelletjes en quizzen je speelt op Facebook, hoe meer je je persoonlijkheid prijsgeeft aan deze bureaus. Het werkte voor de Brexit, het werkte voor aanvankelijk politieke outsiders als Ted Cruz en Trump, en van alle partijen lijkt de N-VA het modernste de media te bespelen - hoe ongelofelijk belachelijk en amateuristisch de filmpjes van de voces populi ook mogen lijken. Ik krijg ze ten andere niet in de nieuwsfeed, want waarschijnlijk heeft een like voor Greenpeace mijn rebelse geest verraden, maar als ik ernaar zoek kom ik in een wereld die ik me nooit kon voorstellen.
Het nieuwe woord voor blitzkrieg is thunderclap, en die komt bij heldere hemel. De polls waren verkeerd en de enquêtes vertekend door non-respons. Er is een brede laag van de bevolking die subtiel opschuift en legitimeert, zoals een brede laag gematigde gelovigen de religieuze extremisten verder over de schreef duwt. Maar intellectuelen kennen en snappen die volksgeest niet. De satirejournalist Luc Haekens vond in de VS legioenen Trump-supporters, maar de experten gaven de ongeciviliseerde idioot geen schijn van kans. Mia Doornaert fileert een robbertje bij de MR in Frankrijk alsof daar geschiedenis geschreven wordt, maar ziet Marine Le Pen nooit winnen, en Stefaan De Clerck had waarschijnlijk nooit gedacht dat de socialisten met de N-VA zouden in bed gaan om hem te ontzetten als burgemeester in Kortrijk. Het ondenkbare gebeurt, met of zonder toelating van de rechtsprekende macht. Theo Trump toont dat het menens is, en wanneer het pakje een doos zonder inhoud blijkt, zijn de problemen alleen maar erger en is daadkracht nog urgenter. We komen in een symbolische samenleving terecht.
Het ondenkbare is ook (bijna) onstopbaar. Om te beginnen moet je je voorstellen dat je een oude BMW vervangt door een nieuwe FIAT, een slechtere wagen. Maar de nieuwe wagen zal niet meteen ontgoochelen: het oude roest is weg en door de kleinere wielbasis kan je kwiek sturen. Voorstanders van Trump, zoals ook de apologeten van de N-VA, zullen verwijzen naar die oude kwaaltjes die nu verleden tijd zijn. Het is een vergelijking van appelen en peren zonder in strikte zin fout te zijn. Ze nemen de pijnlijke maatregelen van de vorige regering, en verlengen deze, waardoor er geen oppositie mogelijk is tegen voorstellen die van de oppositie zelf komen. Dit zijn politieke trucs die de counter counteren na de coup. Het wordt zo een hele inspanning om het latent opkomende onrecht in vraag te blijven stellen. Mensen raken zullen op een gegeven moment berusten in het kwaad, en zich richten op het werk, de familie, de kleine belangrijkheden van het leven. Consistente verontwaardiging zou emotioneel ontwrichtend werken. Eén persoon kan dat niet dragen, vandaar dat er één vijand groter is dan de pers: het middenveld en de vakbonden. Mensen die zich organiseren schragen de democratie, en zijn dus de kwelduivel van de autocraten. Organisaties kunnen de emotionele ontlading van een plotse verontwaardiging doen overslaan in een echte tegenkracht. In de VS, zoals in Oost-Europa, is het echter ieder voor zich – bowling alone – en dus is het maar de vraag of de vrouwenmarsen net zoals Occupy geen stille dood gaan sterven. In het oude Europa zijn er nog organisaties die duidelijk maken dat de belangen van de machthebbers en hun kabouters niet dezelfde zijn. Zij zijn óók conservatief, en beschermen verworven rechten die je maar apprecieert als je ze mist. Niet hip of revolutionair, eigenlijk heel gewoon en vanzelfsprekend. Dat is ook mijn ervaring toen ik in een dictatuur was: alles is normaal, niemand protesteert, maar de rust en controle, en het grote geloof in de leider – wat zo aantrekkelijk is als je de keuze hebt – grijpt je bij de keel zodra je de vrijheid mist. Denk nog even na wat je wil opgeven en zegt dan:
WIR HABEN ES GEWUSST
