PRELIMINARY BRAINFART
DO NOT QUOTE
JUDGE NOT, DISCUSS
De wereld vandaag is sterk gepolariseerd. We zoeken zelfbevestiging en omringen ons met gelijken. Het is een mentale survivaltechniek voor de 21ste eeuw, en wie het simplistisch houdt slaagt er het beste in. Dat verklaart het succes van een radicale gek zoals Donald Trump. Er is een parallel met ondernemerschap: ondernemen vereist een zelfvertrouwen dat maximaal is wanneer de eigen kennis of vaardigheden raken aan de exponentieel groeiende gepercipieerde kennis of vaardigheden die bestaan. Dat wil zeggen: potentieel meer succesvolle ondernemers zullen, uit bescheidenheid, het succes van de narcisten niet dwarsbomen.
Nu ben ik een groot voorstander van eenvoud, maar simplisme is een ander concept. Simplisme is een reductionisme - het maakt de zaken niet zo eenvoudig mogelijk, maar schijnbaar nog eenvoudiger, zodat men valse beelden krijgt. Het probleem vandaag is dat dit leidt tot onbegrip en zeer weinig empathie, omdat er eenvoudigweg geen dialoog meer is. Dit neemt echter de dialectiek niet weg. Er zijn twee kampen, we kunnen zeggen links en rechts, die het toch gaan uitvechten. Dit wordt een morele waardestrijd.
U merkt dat ik een Marxistisch denkkader gebruik, maar wel over waarden spreek. In de 20ste eeuw waren arbeidskrachten bedreigd door machines. Kapitalisten maakten daar gebruik van om arbeiders uit te buiten: ze maakten winsten die ze toe-eigenden op basis van het bezit van kapitaal - men noemt dat een vergoeding voor risico, maar uit het bovenstaande kunnen we afleiden dat dit een vergoeding voor waaghalzerij van lunatici is. Dat systeem bestaat natuurlijk nog steeds, en moderne technologie blijft evengoed kapitaal dat ongelijk verdeeld is. Toch ontwikkelt dit spoor zich richting meer democratie - intellectuele eigendom is moeilijker te verdedigen dan fysieke eigendom, om te beginnen omdat het tot zeer recent gewoon niet bestond.
In de 21ste eeuw is de uitdager de robot of computer, maar wordt niet de kracht van mensen bedreigd, maar hun geest of menselijkheid. Naast de verdeling op basis van klasse, en de afgeleide moraal, krijgen we een verdeling op basis van menselijke waarden. Even recapituleren: in de 20ste eeuw zijn links en rechts respectievelijk arbeiders en kapitalisten, met een keuze tussen solidariteit (socialisme) en ongelijkheid (kapitalisme). De kapitalisten zijn lichtzinnigen die hebben geïnvesteerd en zich de merites van hun geluk toedichten, ongelijkheid is er omdat niet iedereen productief is. In de 21ste eeuw zijn links en rechts respectievelijk empatici en autisten, die een keuze laten tussen principiële gelijkwaardigheid (liberalisme) en autaritarisme (nationalisme, cultureel differentialisme, religieus confessionisme). Ik heb geen mooier woord gevonden dan autisme, omdat dit diegenen zijn die simpele verhalen geloven, ongelijkheid is er omdat niet iedereen waardevol is. Ze hebben echter een laag vertrouwen in eigen kunnen, waardoor het simplisme of populisme dat ze aanhangen hen niet de hemel hoeft de beloven, maar een bittere pil: bijt men doorheen de rassenhaat, ongelijkheid, etc., dan komen we op z'n minst in een betere wereld. Het geloof in maakbaarheid maakt plaats voor het geloof in een leider. In plaats van de wetten van de markt, waar een optimum in bestaat, is de wetmatigheid hier apocalyptisch: elk domein wordt het speelterrein van een zero-sum game: de eigen winst is het verlies van een ander. Men moet bijvoorbeeld moslims verslaan om zelf veilig te zijn.
Nu zal dit zeer verwarrend lijken. Liberalisme was toch de ideologie van het kapitalisme, en is dit nog steeds? Socialisme was toch autoritair, en is dit nog steeds? Fascisme bestond toch midden vorige eeuw, racisme was toch een afleidmanoeuver voor paupers? Waren dit dan geen uitdrukkingen van de tegenstellingen van het modernisme? Jawel, en dat zijn ze nog steeds. Men kan gemakkelijk een materiële basis zien voor het fascisme van Trump, namelijk de jobpolarisering. Die drijft mensen naar een autoritair figuur om het eigenbelang te beschermen wanneer coördinatie heeft gefaald: de politiek heeft niet gelijk verdeeld, dan moet het maar volgens ras - klasse was een andere optie maar niet levensvatbaar. Maar men kan onmiddellijk inzien dat Trump wel een kapitalist is, maar geen liberaal. De 'liberals' zitten namelijk in het kamp van de democraten. De modernistische verhaallijn loopt door, maar ontmoet nu de postmoderne/postkapitalistische verhaallijn, en zal er plaats voor maken op lange termijn.
Wat moeten we daar nu mee als gelijkheidsdenkers? We weten dat de gemakkelijkste weg het kapitalisme en nu het autoritarisme is. Het een loopt over in het ander, en Donald Trump belichaamt dit. Als de klassestrijd wordt opgevolgd door de waardestrijd, hoe kan men zich dan organiseren? Niet meer op de fabrieksterreinen, want die bestaan niet meer (of er lopen geen arbeiders meer rond). Het gaat ook niet om de verdeling van goederen, want die zijn redelijk vrij beschikbaar. Empathie ontwikkelt zich in de virtuele ruimte. Dat kan op het internet zijn, via de vele sharing-iniatieven - die inderdaad ook geperverteerd worden - maar ook via open source projecten en uitwisselingen: Erasmus, taalcursussen, etc. Die laatste zou je denken te observeren, maar het virtuele schuilt erin dat het bewustzijn ontwikkeld op een hoger niveau dan het directe doel, een studie. Het materialisme blijft gelden: het is enkel op basis van vaardigheden dat men van autist naar empaticus kan evolueren.
Connectie is altijd de noodzakelijke voorwaarde voor gelijkheid, maar in de postkapitalistische samenleving is die verbinding meerlagig. We hebben dus niets, werkelijk niets, aan politieke partijen die een exclusieve claim op de staatsorganisatie maken. Politiek is bijna per definitie tegenstrijdig met het postkapitalisme. Dat zien we nu al: in zeer welvarende staten worden problemen uitgevonden, zoals het al of niet dragen van een hoofddoek, de kleur van Zwarte Piet, of het regionaliseren van het milieubeleid. De absurditeit van deze discussies is snel duidelijk. Voor politici is het echter van existentieel belang dat deze debatten worden gevoerd. Alle politieke partijen houden dus een autistische lijn aan. Op moreel vlak zouden zij moeten verdwijnen als noodzakelijke voorwaarde om empathie the kunnen laten ontwikkelen. Het is niet gezegd dat dit dan ook gebeurt: mensen kunnen een functioneel equivalent van een zedenparlement uitvinden en de waanzin verderzetten - er zullen zeker pogingen zijn. Maar, nu kom ik tot mijn punt, wie vandaag politiek actief wil zijn moet taallessen volgen, open source code programmeren, en zijn huis openstellen voor wildvreemden via couchsurfing. Door de vinger op te heffen en de rechtse vrienden te vermaning (Clinton's 'deplorables') versterk je het moralisme, d.w.z. de morele ongelijkheid als uitkomst van de waardenstrijd.
