Leve het monofunctionalisme
Dit is een kort bericht naar aanleiding van het aanschaffen van een douchekop en het opnieuw in gebruik nemen van mijn vulpen.Het is mij opgevallen dat we slachtoffer geworden zijn van een functiefetisj. Onlangs kocht ik dus een douchekop (op Amazon, dat is een gouden tip), en deed daarvoor wat research. Er zijn heel veel soorten douchekoppen, en het verkoopsargument is meestal de verschillende types stralen die je kan instellen ("massage", "regen", "normaal" en variëteiten). Bovendien zijn er ook spaardouchekoppen die minder water verbruiken. Welaan dan, voor wie het niet zou weten: een douchekop dient dus om u nat te sproeien, waarna je je wast en dan de zeep en shampoo afspoelt. Al die functies kunnen wel leuk zijn, maar je zal in de praktijk in 99% van de gevallen dezelfde stand gebruiken. Maar nu komt het beste: het kan zijn dat je toch drie dagen per jaar wil genieten van een keiharde massagestraal. Wel: als die drie dagen wat later op het jaar vallen is de kans groot dat uw gesofistikeerde douchekop al vol kalkaanslag zit. Het is beter om naar specifieke diensten te gaan voor zo'n zeldzame weldaden, bijvoorbeeld naar een spa of een sauna. Thuis doen alsof is een onbevredigende illusie. Ik ging gewoon voor de goedkoopste douchekop ging, maar heb nadien beseft dat dit de beste keuze was zelfs als ik een groot budget had gehad.
Minder functies betekent dat er minder is dat kan kapot gaan en dat alles werkt zoals het verwacht wordt. Ik raad iedereen aan een fiets zonder versnellingen te kopen, hoewel je die moeilijk vindt. Mechaniek faalt immers vroeg of laat, en hoe minder mechaniek, hoe later. In de automobielindustrie is het net zo. Een Audi kost beduidend meer dan een Volkswagen, maar de motoren en het onderstel van de wagen van beide merken zijn dezelfde! De handel en industrie proberen ons wijs te maken dat voordurend belangrijke innovaties gemaakt worden, maar hoewel een oude Oost-Duitse koelkist drie keer meer verbruikt dan een nieuw toestel, wordt de impact van de productie van zo'n nieuw toestel niet gecompenseerd. Andere toestellen met een belachelijk snel vervangingstempo zijn gsm's, computers en televisies. Men heeft ondertussen heel de natie aan de digitale beeldbuis gekluisterd, maar mensen kijken in de feiten nog altijd naar drie posten. In rusthuizen werden alle beeldbuistoestellen vervangen door LCD-televisies en nu binnenkort door LED-televisies, omdat er onploffingsgevaar bestond bij die oude toestellen. Sedert 1984 heb ik evenwel geen weet van afgebrande rusthuizen en ontploffende beeldbuizen in de regio Zuid-West-Vlaanderen. Men creëert behoeftes als voorwendsel om producten te slijten.
Toen ik onlangs een inktpot terugvond, ben ik zoals in de lagere school weer met een vulpen beginnen schrijven. Het is zo elementair dat het een plezier is, en je bent geen deel meer van de wegsmijtcultuur. Verder scheer ik me met ouderwetse, enkelvoudige scheermesjes. In tegenstelling tot wat Gilette - mooie geschiedenis! - vandaag beweert is de scherpte van het mes nog steeds belangrijker dan de hoeveelheid bladen. Bovendien worden met de meervoudige bladen haartjes tot onder de huid afgesneden, en zal het ongelijk afbotten van de bladen ook tot irritatie leiden. Duurzaamheid en eenvoud zijn gewoonweg efficiënter.
Het lijkt ironisch dat dit onbelangrijk blogartikel op een computer geschreven is, het nec plus ultra van het multifunctionalisme. Ooit dacht men dat men met een computer alles kon: foto's bewerken, spelletjes spelen, je muzikaal talent ontwikkelen, grafisch vormgeven als een professional. De computer verving specialiteiten, maakte iedereen een specialist in alles. Dit heeft geleid tot zeer veel verspilde energie aan zwakke foto's, slechte muziek, en lelijke publicaties. De trend is ondertussen gekeerd, want men speelt bij voorkeur games op een console, men surft vanuit de zetel met de tablet, en bewerkt documenten onderweg op een ultraportable. De toestellen vullen elkaar aan, en slagen er individueel in om minder beter doen. Kiss kiss.
Internaliseer duurzaamheid in de prijzen
Duurzaamheid betekent dat producten werken en blijven werken. Het betekent dat je ze niet moet vervangen. Onder normale omstandigheden zou dit de uitkomst van concurrentie zijn, want als een consument weet wat hij wil en de gemiddelde kost op lange termijn kan inschatten, zal hij gaan voor iets wat werkt en dat blijft doen. Er zijn twee kapers op de kust. De ene is de consument zelf, die waarde hecht aan vernieuwing. Vrouwen kunnen geen jaren in dezelfde kleerkast kijken, met schoenen met krassen in ga je niet werken, etc. Er is ook zoiets als mode, en gelukkig maar: de bedoeling van het leven is niet om zo lang mogelijk te wachten om dood te gaan. Niettemin gaat de slinger snel overslaan en worden we slachtoffer van het materialisme. Een zekere graad van ascese werkt voor de meeste mensen bevrijdend. De tweede kaper is de economie. Die zou stilvallen of krimpen als de levensduur van producten wordt verlengd, wat nochtans een normale verzuchting is van een rationele consument. Bedrijven gaan deze normale marktwerking verstoren door reclame, de moeder van de imperfecte concurrentie, en productdifferentiatie, de vader. Zo ontstaat een stilzwijgend kartel van consumentenbedrog. Elk bedrijf zal in zijn niche zorgen voor onnodige slijtage, en de consument raakt niet uit de niche, en zou hij dat al kunnen, dan komt hij elders hetzelfde tegen (denk aan printers met een veel te klein en onkuisbaar vat voor de reinigingsresten van de printkoppen, of de doorroestnormen van autolak, die afgestemd worden op de garantie, en niet omgekeerd).
Om die externaliteit te verrekenen heb ik het volgdende idee: geef prijsincentives aan bedrijven voor duurzame producten, bijvoorbeeld door een lagere BTW op duurzame producten, die dan wel een registratie van de aankoop vereist. Als het product vroegtijdig vervangen wordt (ten opzichte van een vergelijkingsgroep van gelijkgeprijsde producten bijvoorbeeld), dan betaalt het bedrijf de BTW alsnog.
