Probleem
Het democratisch niveau van het huidige kiessysteem wordt in vraag gesteld:- De kiezer weet niet wat kiezen: te veel partijen, te veel kandidaten, nog meer beloftes.
- Preferenties zijn extreem of ze bestaan niet.
- Blancostemmen gaan verloren.
- Stemmen die onvoldoende zijn voor een zetel gaan verloren.
- Wetgevende en uitvoerende macht (parlement en regering) zijn niet gescheiden: regeringscoalities kunnen een de oppositie uitsluiten.
Dit voorstel schaft de voorkeurstem af, introduceert het panacheren, zorgt voor wisselcoalities, en erkent blanco-stemmen.
Toelichting
In 2008 schreef ik een essay over de onzin van de verkiezingsslag die we nu kennen. Het voornaamste probleem dat ik aanhaalde was dat er te veel kandidaten zijn voor de verkiezingen. Dit heeft één positief effect: veel mensen kennen een politicus. Het nadeel is favoritisme, keuzestress, personencultussen, en hoofdzakelijk interesse in tewerkstelling voor politici, eerder dan voor het realiseren van ideeën. Daardoor is er ook desinteresse voor de blanco stem. Wie niet stemt, neemt immers geen zetels af van het geheel van alle partijen. Zij hebben dus een gezamenlijk voordeel bij het niet erkennen van de bevolking die in een politiek vacuum leeft.
Het systeem heeft nog veel andere nadelen, die ik al opsomde. Sommige partijen raken niet boven de kiesdrempel en de stemmen van hun kiezers gaan verloren. Slechts om opportunistische redenen gaat men over tot een lijstverbinding waarbij ook die burgers hun stem gehoord wordt. Sommige partijen zijn stelselmatig second choice, en worden dus breed gedragen maar krijgen relatief weinig stemmen omdat men niet kan panacheren. Bevoorbeeld ecologische ideeën vind je links en rechts terug, maar slechts een fractie van de stemmen belandt bij de ecologische partijen, die eerder links zijn.
Partijen kunnen ook zomaar opnieuw opkomen omdat ze in de voorbij legislatuur een zetel hebben gehaald. Vanaf dat moment moet men niet meer bij de burger langsgaan om handtekeningen te verzamelen, maar kan men direct tot de massa richten: ofwel in een éénrichtingsdialoog in de traditionele media, ofwel in duistere echokamers van de sociale media. Het zijn losse verbanden die de kloof tussen de burger en de partijen vergroten, en politici toelaten op hun Olympos plaats te nemen en een schouwspel ten berde te brengen waardoor lijkt alsof het hele universum in beweging is, terwijl de burger enkel selectieve informatie binnenkrijgt. Een fundamentele kritische attitude, vragen eerder dan antwoorden, en zelforganisatie door de burger worden zo afgewend.
Een politieke partij vandaag is een marketingbureau dat instaat voor de populariteit van de aangesloten politici. Waarheidstreven is slechts één mogelijke campagne, en zeker niet de meest evidente of lucratieve. Daardoor grijpen we vaak naast de preferenties die de burger had willen naar voor dragen. Als partijen daarentegen het vehikel zouden zijn voor het uitdragen van een bundel ideeën, komen we in een ander systeem terecht, dat logische is, en wel belangen gaat afwegen en conflict capteert. Vooralsnog moeten voornamelijk mensen die ideeën uitvoeren, maar hoe dan ook is een ideologie een constructie die uit elkaar valt als je haar dragers één voor één examineert. Het geheel is groter dan de som van de delen. Kiezers en politici moeten dus hun plaats kennen in het grotere democratische verhaal, waar instituties (partijen, middenveld) eigenlijk de sterkhouder zijn.
Het systeem heeft nog veel andere nadelen, die ik al opsomde. Sommige partijen raken niet boven de kiesdrempel en de stemmen van hun kiezers gaan verloren. Slechts om opportunistische redenen gaat men over tot een lijstverbinding waarbij ook die burgers hun stem gehoord wordt. Sommige partijen zijn stelselmatig second choice, en worden dus breed gedragen maar krijgen relatief weinig stemmen omdat men niet kan panacheren. Bevoorbeeld ecologische ideeën vind je links en rechts terug, maar slechts een fractie van de stemmen belandt bij de ecologische partijen, die eerder links zijn.
Partijen kunnen ook zomaar opnieuw opkomen omdat ze in de voorbij legislatuur een zetel hebben gehaald. Vanaf dat moment moet men niet meer bij de burger langsgaan om handtekeningen te verzamelen, maar kan men direct tot de massa richten: ofwel in een éénrichtingsdialoog in de traditionele media, ofwel in duistere echokamers van de sociale media. Het zijn losse verbanden die de kloof tussen de burger en de partijen vergroten, en politici toelaten op hun Olympos plaats te nemen en een schouwspel ten berde te brengen waardoor lijkt alsof het hele universum in beweging is, terwijl de burger enkel selectieve informatie binnenkrijgt. Een fundamentele kritische attitude, vragen eerder dan antwoorden, en zelforganisatie door de burger worden zo afgewend.
Een politieke partij vandaag is een marketingbureau dat instaat voor de populariteit van de aangesloten politici. Waarheidstreven is slechts één mogelijke campagne, en zeker niet de meest evidente of lucratieve. Daardoor grijpen we vaak naast de preferenties die de burger had willen naar voor dragen. Als partijen daarentegen het vehikel zouden zijn voor het uitdragen van een bundel ideeën, komen we in een ander systeem terecht, dat logische is, en wel belangen gaat afwegen en conflict capteert. Vooralsnog moeten voornamelijk mensen die ideeën uitvoeren, maar hoe dan ook is een ideologie een constructie die uit elkaar valt als je haar dragers één voor één examineert. Het geheel is groter dan de som van de delen. Kiezers en politici moeten dus hun plaats kennen in het grotere democratische verhaal, waar instituties (partijen, middenveld) eigenlijk de sterkhouder zijn.
Procedure
Om de democratie tegelijk stabieler én dynamischer te maken stel ik een compleet nieuw kiessysteem voor dat het kan stellen zonder politici, waar mensen naar eigen believen ideeën kunnen naar voor schuiven, en waar voortdurend wisselmeerderheden mogelijk zijn.
Verkiezingen
- De voorkeurstem verdwijnt, men stemt enkel op partijen. Een mooie bonus is dat veel belangenconflicten verdwijnen als sneeuw voor de zon.
- Er is enkel de federale kieskring, maar alleen partijen die 10 000 exclusieve handtekeningen ophaalt per provincie, mogen opkomen. In plaats van tussen honderden politici te moeten stemmen, wordt de keuze beperkt tot slecht enkele partijen voldoende mensen kunnen overtuigen van hun bestaansrecht.
- Het ophalen kan digitaal, maar moet bij elke verkiezing opnieuw gebeuren.
- De opkomstplicht blijft gewoon.
- Panacheren (stemmen op verschillende partijen) wordt opnieuw mogelijk.
- Blancostemmen zijn mogelijk en worden als elke andere partij vertegenwoordigd in het parlement, weliswaar door niemand.
- Stemmen worden punten, vb. tien, te verdelen per persoon aan één of meerdere partijen
Samenstelling regering
- Vóór de verkiezingen verklaren partijen de mogelijke allianties. Enkel de aangekondigde allianties kunnen tot een regering leiden. Gedaan met de gespeelde onverenigbaarheid in campagnetijd.
- Het voorstel tot een regering met het grootste aantal stemmen (punten) haalt het. Een minderheidsregering kan soms het enige haalbare zijn, als er geen andere haalbare allianties voorgesteld waren.
- Elke ministerpost heeft een gewicht en vereist een aantal 'punten'.
- De ministerposten worden verdeeld zoals nu de zetels in de kamer, maar volgens de coalities die op voorhand gesloten zijn. Er kan geruild worden.
Werking parlement
- De zetelverdeling is zoals vandaag, maar met meer zetels.
- De macht van de partijen is echter proportioneel volgens het stemmenaantal. Eén zetel kan dus meer of minder zijn dan één stem.
- Wie zetelt, bepaalt de partij: het kan gaan om leden, beroepspolitici, experten, etc. Dit moeten niet steeds dezelfde mensen zijn. In de toekomst hoeven het zelfs niet noodzakelijk mensen te zijn.
- Het is voldoende dat één lid aanwezig is om namens de partij te stemmen, de aanwezigen dienen enkel voor het debat.
- Men kan eventueel oververtegenwoordiging toelaten om ook kleine partijen toe te laten het nodige menselijk kapitaal aan te dragen om een goed debat te voeren. In dat geval moet wel over de spreektijd gewaakt worden.
- Een partij kan echter de stemmen verdelen (deels onthouden, deels tegen en deels voor-stemmen), bijvoorbeeld op basis van een interne consultatie met de leden of vertegenwoordigers.
- Een partij zet elk jaar stemmen in op de commissies, dit bepaalt hun gewicht bij de stemmingen in de commissies en de spreektijd in de commissies.
- Voor elke KB is een meerderheid van stemmen/punten nodig in het parlement.
- De fractie blanco trekt naar geen enkele commissie, en stemt nooit mee.
- De stemming in het parlement wordt bij de stemming in de commissie geteld. Zo ontstaan wisselende meerderheden, en kan elke partij werk maken op de thema's waar zij belang aan hecht.
