De regeringen anno 2014

Verantwoording: in deze analyse kies ik geen partij omdat ik de legitimiteit van ons kiessysteem in twijfel trek. Het feit dat er in Brussel zelfs stemmen niet werden geregistreerd door de verouderde computers is daar een secundair symptoom van. Er zijn, op de Piratenpartij na, nauwelijks partijen die veranderingen aan de stemregels voorstellen. Als zoiets al zou gebeuren (vb. een federale kieskring), dan is het niet met het oog op een legitieme verkiezing, maar wel op een in het voordeel van de betreffende partij. Als lijnrechter haal ik dus met plezier alle partijen door de mangel. Het is geen contradictie, maar een verdict.

De akkoorden

Enkele lijnen in het Vlaams regeerakkoord

• CD&V heeft 'haar' traditionele portefeuilles: Crevits op Onderwijs, Vandeurzen op Welzijn en Schauvliege op Landbouw. Geen enkele andere coalitie had meer kunnen beloven, tenzij één zonder Open VLD. Als men het grotere verhaal negeert heeft de CD&V als machtsblok dus een prima zaak gedaan.
• De Vlaamse Beweging heeft met Bourgeois als trouwe vazal greep op de Vlaamse Regering. Normaal gaat De Wever een federale post krijgen, en zo wordt ultranationalist De Roover voorzitter van de N-VA, wat de partij terug naar de roots en weg van Dalrymple brengt. De Vlaamse Beweging klaagt nu dat het regeerakkoord te weinig Vlaams getint is, maar dit is uiteraard enkel om de kritiek van de andere kant te counteren.
• Open VLD heeft zich genesteld in een centrumrechtse regering die kiest voor ongelijkheid. Ze bedient haar cliënteel door de sociaal corrigerende maatregelen terug te schroeven: kindergeld is niet langer progressief of op basis van leeftijd, het collectief gedragen nutsgebruik (water, elektriciteit) verdwijnt zodat er geen toenemende marginale kost is. Het is onzin dat dit beter is voor het milieu, want een minimaal verbruik is er altijd. Het betekent wel dat water en elektriciteit duurder wordt voor de lage inkomens en relatief goedkoper voor de veelverbruikers (vb. mensen met een zwembad), die nu niet meer moeten bijdragen voor de eerste schijf van gratis verbruik. Voor het openbaar vervoer geldt hetzelfde. Nu vind ik op zich al die segmentering intransparant en second best. Het is makkelijker om uniforme tarieven te hanteren en de herverdeling aan de basis te doen: hogere minimumlonen, een grotere belastingsvrije schijf, progressievere belastingen, premies voor lage inkomens. Het zou mij verbazen als dit soort beleid gevoerd zal worden, maar in dat geval heb ik een beleidslijn gedetecteerd die er niet is. Voor alle duidelijkheid: in het geleidelijk afschaffen van de woonbonus zie ik geen graten.
• De bevolking krijgt een 'lik-op-stukbeleid'. De rechtlijnigheid van de N-VA zal zeker voelbaar zijn in het beleid, bijvoorbeeld inzake armoede. Mijn inschatting is dat dit in eerste instantie een opportuniteit biedt om scheeftrekkingen uit het verleden te verhelpen. Structuren bij OCMW's en CAW's zijn niet altijd functioneel en wanneer zowel de vakbonden als partijen van dezelfde stempel zijn is het risico op zelfbediening groot. Ik verwacht dus enkele rechtzettingen zoals De Block dit op Sociale Inclusie heeft gedaan. Dit schokeffect is positief, het is alleen spijtig dat het niet zonder de schok kon in de voorbije legislaturen (zelfcorrectie), en op termijn wordt het natuurlijk problematisch wanneer dit lik-op-stukbeleid resulteert in een volstrekte individuele verantwoordelijkheid, waardoor pech verandert in schuld. Dit Dalrymple-syndroom is een gevaarlijke component van de N-VA-ideologie.
• Het nationalisme van een rijke regio die zich wil losscheuren is superieur separatisme. Het is in feite een vorm van egoïsme: men claimt de verdiensten van anderen en kadert dit zoveel mogelijk in een volksverhaal. Maar superieur separatisme betekent ook dat binnen dit volk niet iedereen gelijk is. De sterkste schouders worden dan ook gespaard met dit akkoord. Men zal namelijk besparen op de belangrijkste overheidsinvestering (nog meer dan gezondheid of sociale uitgaven): onderwijs. Zowel middelbare scholen als hogescholen en universiteiten moeten het met minder stellen. Ze krijgen wel meer mogelijkheden om kosten te verhalen bij de studenten en hun ouders. Dit zal misschien niet overal gebeuren, maar er zal dus elite-onderwijs komen, lang voor de managementscholen op het toneel verschijnen. Voor een liberaal is dat even slikken, want ideologisch staat die voor het de gelijke startkans van elk individueel kind. Maar de liberalen zijn daarin gelijk aan socialisten dat ze die roots alleen maar herinneren op een congres. Ook het ingangsexamen zal de aspiraties van lagere klasses temperen, en de 'zotte kost' vermijden. Voor de beter begoeden is een niet-bindende proef minder afschrikwekkend, want er kan nog geremedieerd worden dankzij repetitoren. De superieure separatist heeft dus de bestendiging of vergroting van de ongelijkheid waarnaar hij verlangde.
• Wat milieu betreft kunnen we niet veel zeggen. Dat het BAM-tracé nu toch opgedrongen wordt aan de Antwerpse Open VLD en daar slecht ontvangen wordt is NIMB-discussie. Er worden geen keuzes gemaakt voor duurzaamheid, en dat is natuurlijk op zich een keuze.
• In de plaats is er austerity, of ook wel het niét voeren van beleid. Of die spaarzaamheid duurzaam is, is maar zeer de vraag. De buitenlandse ervaringen leren alvast van niet, zelfs niet in Duitsland, waar de kost voornamelijk sociaal is geweest.

Enkele lijnen in het Brussels regeerakkoord

• PS en CDh hebben ondanks het verlies aan stemmen hun macht kunnen vergroten door Ecolo en MR buiten te houden en FDF erbij te nemen. Het FDF is bijtend zuur dat over de hoofdstad wordt gesproeid sinds de jaren 1960 en samen met de Vlamingen ook het land aantast. De PS toont zich hierin inferieur separatist: ze wil de macht maar verknalt het beleid, om aan de macht te blijven duwt ze de mogelijke criticasters van zich af en kiest voor regionalisme. Het FDF, als negatief element, is hiervoor het perfecte vehikel.
• Aan Vlaamse zijde wonnen Open VLD en Groen stemmen, maar gezien de onverzoenbaarheid van beide in het mobiliteitsdossier, de afwezigheid van Ecolo aan Franstalige kant, en het opportunisme van SP.a is CD&V een tweede leven gegund en werd Vanhengel gezagsvoerder.
• In Brussel zijn er in feite slechts twee thema's aan de orde, omdat de rest qua belang in het niets verbleekt: armoede en mobiliteit. Problematieken zoals criminaliteit en huisvesting zijn, in mijn ogen, afgeleid van deze twee sleuteldomeinen.
• Op vlak van armoede gaat men de jongerenwerkloosheid te keer door intensivering van de arbeidsbemiddeling en ultiem het aanbieden van werk. Ik ben daarover geconsulteerd en mijn mening is dat dit uitstekend is maar uitdagend. In principe is er het idee niet origineel: dit soort activering is wat we sinds jaar en dag verwachten van de arbeidsbemiddeling (in grote mate werp dit zijn vruchten af), en de fondsen komen voor 2/3de uit de Europese pot in het kader van het Youth Employment Initiative dat een werkgarantie naar Fins model voorstaat. Positief is dat het brede Brusselse metropolitane gebied wordt betrokken door samenwerking tussen Actiris en VDAB, dat er een timing wordt voorzien die doelstellingen expliciteert o.a. naar vorming toe, en dat de regering zelf jobs voorziet. Negatief is dat de timing langzaam is (traject start na zes maanden, tegenover twee weken in de Scandinavische landen), dat het falen van het Brussels onderwijs eigenlijk wordt opgevangen in plaats van aangepakt, en dat er weinig tekenen zijn dat de 2000 stageplaatsen en 1000 jobs garantie geven op doorstroming naar een volwaardige baan. Zal het contract dat de overheid aanbiedt de kans geven voor de jongere om zich te bewijzen waar de arbeidsmarkt dat nalaat, of is het enkel tijdelijke sociale tewerkstelling? Idem bij tewerkstelling in de privé met premies: zal dit een visitekaartje zijn, of is het een statuut voor laagwaardig werk, met lage productiviteit, lage lonen, en zonder perspectieven op termijn? De mooie intenties nemen niet weg dat de doelstellingen niet duidelijk zijn en er geen monitoring gepland is.
• Op vlak van gewestbelasting zal de onroerende voorheffing worden verhoogd. Bij de personenbelasting valt dan weer het gewestelijk opcentiem weg ter compensatie. Dit betekent met andere woorden dat de huiseigenaar wordt getroffen. Wie meerdere huizen bezit en verhuurt kan de extra kost verhalen op de huurder. Hij doet dus voordeel bij de personenbelasting, terwijl de huurder indien werkloos het gelag betaalt, en indien tewerkgesteld tegen een nuloperatie aankijkt. Voor de typische middenklasser waarvan er in deze stad te weinig zijn, is het nog koffiedik kijken. Men zou eventueel één woning of een bepaald bedrag kunnen vrijstellen van een deel van de heffing, waardoor deze groep niet gestraft wordt om niet te pendelen. Het akkoord is hierover niet duidelijk. Mijn vermoeden is echter dat de partijen die aan de macht zijn eerder bekommerd zijn om het lot van de rijkste en de armste, wat gezorgd heeft voor de polarizering die deze stad zo labiel maakt.
• Op vlak van mobiliteit is er sprake van een herwaardering van de invalswegen tot 'stadsboulevards'. Men kan hierop al zijn wensen projecteren, maar het is duidelijk dat de boulevards vandaag grijze slakken zijn waarin de trams van weleer als dwaallichten een spoor uitzetten dat nergens naar leidt. Via Anderlecht, Ganshoren of Molenbeek Brussel binnenrijden is een leidensweg. Directeur-in-spe Jef Van Damme van SP.a heeft vroeger een prachtig pleidooi gehouden voor eenrichtingsinvalswegen en uitvalswegen. Ik hoop dat zoiets wordt gerealiseerd, voor een betere verkeerscirculatie en aangenamere toestanden in die straten, waar nu chaos en braderieën regeren.
• Er komt ook een verlenging van de metro in een of andere richting. Over hogere frequentie en nachtmetro's heb ik helaas nog niets gelezen. We weten wel dat er Wifi op de trams zal zijn. Bon.
• Stadstol, een onpopulair maar noodzakelijk voorstel, is bij gebrek aan interesse uit alle hoeken (zelfs niet van Groen) afgevoerd. Het ware echter ook een prima methode geweest om de criminaliteit in te dijken en de vervuiling aan te pakken. Een alternatief wordt niet voorgesteld en om die reden beschouw ik de ondertekenaars van het akkoord als moordenaars.
• De bescherming van monumenten wordt verzwakt en de havenlaan wordt geasfalteerd. Uitstraling moet onderdoen voor de beloftes aan de betonboeren. Is het ooit anders geweest?

Lijnen in het federaal regeerakkoord

• Er is nog geen federaal regeerakkoord.

Contradicties (leugens)

• N-VA beloofde 900 miljoen tot 1.5 miljard voor de wachtlijsten in de gehandicaptenzorg, het werd 600 miljoen voor de gehele zorgsector.
• CD&V pleitte voor een 'hervorming' van de woonbonus, het wordt gewoon een uitdoofscenario.
• Open VLD zou niet in een regering stappen die het BAM-tracé steunt. Ze doet dit nu wel.
• Alle partijen pleiten voor innovativiteit, maar de Vlaamse overheid bouwt de investering in onderwijs af.

De mandaten

Voorkeurstemmen deugen niet, maar stellen de kiezer voor een nutteloos keuzeprobleem. Ik heb daar zelfs een aanstaande minister kunnen van overtuigen, die toch zou afzien van het afschaffen ervan 'omdat we nu eindelijk bekend zijn'. Deze verkiezingen zijn echter andermaal een prachtig voorbeeld van de irrelevantie van de voorkeurstem, gezien het groot aantal mandaten dat wordt opgenomen door politici die op het betreffende niveau geen kandidaat waren.

• Kris Peeters gaat van Vlaanderen naar het federale niveau (post nog niet gekend)
• Annemie Turtelboom gaat van het federale niveau naar de Vlaamse regering (Minister van Financiën)
• Sven Gatz gaan vanuit de bierproeverij naar de Vlaamse regering (Minister van Cultuur)
• Jan Becaus gaat vanuit zijn pensioen naar de (in zijn ogen nutteloze) senaat
• Bianca Debaets gaat vanuit de Vlaamse gemeenschap naar de Brusselse gewestregering
• Brigitte Grouwels gaat vanuit de Brusselse lijst naar de senaat (weze het als deelstaatsenator)
• Steven Vanackere gaat van de Europese lijst naar de senaat

Hoewel het strik genomen mag en zelfs in de geest ligt van de coöptatie in de nieuwe senaat betekent dit wel dat deze figuren zich hebben toegelegd op het verkeerde niveau en de kiezer die richting hebben uitgestuurd. Ik vind het prima dat de partij beslist waar de troepen worden ingezet, maar fout dat de kiezer de indruk en de taak gegeven wordt mee te denken. Die mentale energie gaat beter naar het achterhalen van de beleidslijnen van de partijen - een klus die zo al moeilijk genoeg is.

Hoe ik de kwaliteiten van Weyts, Muyters, Bourgeois, Gatz, Turtelboom, Vandeurzen, Crevits, Schauvliege, Vanhengel, Debaets, en Smet individueel inschat: als kiezer ken je hen als woordvoerder van een programma, als uitvoerder krijg je hen slechts te zien als je betrokken bent in het veld of in de partij. Ik kan er dus niet over oordelen. De typische kritiek op Pascal Smet is bijvoorbeeld dat hij altijd leuke ideeën heeft maar zwak bestuurt. Dat is zoveel als zeggen dat campagne campagne is, en beleid daar niets mee te maken heeft. De structuren lijken mij daar inderdaad niet op voorzien. We hebben dus, met dank aan Linda - "Is er over postjes gepraat?" - De Win, een serie prima woordvoerders aangesteld, waarvan allicht een aantal ook kan lezen en schrijven, of op zijn minst een goede kabinetschef kan aanduiden, maar garanties zijn er niet.

Conclusie

Door de veranderingsdrang worden ganse scholen kinderen met gratis badwater weggesmeten. In ruil krijgen we meer ongelijkheid en rigiditeit in Vlaanderen, en een voorzetting van de chaos en immobiliteit in Brussel. De regeerakkoorden zijn de resultaten van typische machtspolitiek en niet van een positief gezamenlijk project. Gezien de spelregels van het kiessysteem is dit de uitkomst die men kon vrezen, maar dan in een van de slechtere gedaantes. N-VA, CD&V en PS zullen wat pluimen op hun hoed kunnen steken, terwijl Open VLD en CDh slechts hun wagonnetje aanhaken. Voor alle partijen geldt echter dat ze hun kiezers ernstig zullen teleurstellen. De sociale vleugels van N-VA en CD&V zijn gekortwiekt, de PS wordt stevig gecounterd door het Vlaamse blok, de liberalen leggen de principes langszij voor snel gewin en CDh behoudt wel haar integriteit, maar kan niet veel toevoegen aan het PS-programma behalve een slecht spreidingsplan. Voor de oppositie wachten vijf jaren van nutteloosheid.

Als positief element, of opportuniteit, zie ik een grotere rol weggelegd voor het geëngageerde middenveld in tegenstelling tot het geïntegreerde middenveld vandaag. De hakbijlpolitiek zal wonden slaan, maar op een moment dat de syndicalisatiegraad en de kracht van de Christelijke, socialistische en liberale zuil nog vrij sterk is. Zij zullen zich dus kunnen manifesteren en de parallelle democratische druk uitoefenen waar ons land groot in is. Door het uitgepuurde beleid van superieur en inferieur separatisme, respectievelijk ongelijkheid en lethargie, zal de bevolking opgeschrikt worden. We kunnen hopen dat dit leidt tot realiteitszin en nieuwe politieke initiatieven en bevlogenheid op de straat en in de media.