Cannabis

Het probleem

We weten niet goed of cannabis een probleem vormt omdat het een drug is, of omdat het een illegale drug is. Het debat wordt alle richtingen uitgestuurd aangezien over maatregelen en effecten gesproken wordt, maar niet over principes en pyschologische of sociale mechanismes van gebruik.

Voorstel

Legaliseer de productie en distributie van cannabis en depenaliseer het gebruik, maar registreer gebruikers zodat voor andere overtredingen bezwarende omstandigheden gelden.

Analyse

Cannabis is een stimulerend middel dat inwerkt op het beloningssysteem in de hersenen. Dat betekent: genot waar je niets voor moet doen. Daardoor worden cannabisgebruikers paradoxaal genoeg vaak als lamlendig aanschouwd: de roes vereist geen activiteit.

Deze verwennerij kan verwaandheid veroorzaken. Andere prikkels die in normale omstandigheden voor een beloning zorgen en dus een stimulus zijn voor actie, worden nietszeggend. Vandaar dat de effecten van cannabisgebruik zich ook na de roes laten gelden. Iets zoals een alcoholcontrole bestaat niet voor de langdurige effecten van cannabis. Onderzoek heeft nog niet kunnen vaststellen hoe lang die passieve toestand aanhouden. Men vermoedt enkele weken tot maanden, bij frequent gebruik. Het is onduidelijk of de hersenstructuur op nog langere termijn onomkeerbaar wordt aangetast.

Cannabisgebruik wordt daardoor een sociaal probleem, en dus moet de maatschappij een norm bepalen. Ik zou elke maatschappij aanraden om sociaal gedrag en activiteit aan te moedigen (nudging, geen indoctrinatie), en haar dus behoeden voor onderdrukkende middelen. Geciviliseerd, geëngageerd, sociaal en gedisciplineerd gedrag is immers wenselijk om samenleven mogelijk te maken. Elk mag van zijn vrijheid genieten zolang dat de productie en creatieve expressies van anderen niet hindert omwille van de slapende combo hedonisme-fatalisme.

Natuurlijk zijn sommige van de meest sociale en geëngageerde mensen net cannabisgebruiker. Zij zullen dit niet geloven. Niettemin, niemand weet wat hun inzet zou geweest zijn als ze geen drugs gebruikten die hun persoonlijke belevingssfeer verruimt en de sociale sfeer verengt.

Een tweede probleem met cannabis vormen de psychologische gevolgen. Hier kan ik kort over zijn: er zijn ernstige indicaties dat cannabisgebruik het - al bij al beperkte - risico op een psychose vergroot. Dit maakt mijns inziens niet uit: wie voetbalt, vergroot ook zijn kans op een probleem met de meniscus. Je kan kiezen voor een risico als je dat risico kent. Er is echter ook een risico dat we niet kennen: het is wellicht niet zo dat men hetzij een psychose ontwikkelt, hetzij totaal onveranderd blijft. Het kan natuurlijk dat slechts een discrete hoeveelheid van de drug ervoor zorgt dat de stoppen doorslaan, en dat alle gebruik dat daar onder valt onschadelijk is, maar dit is niet hoe de meeste substanties werken. Veel stoornissen blijven onder de radar maar ontwikkelen zich voor of in plaats van een psychose. Die mogelijkheid wordt selectief ontkend door de lobbyisten van de cannabis-industrie.

Naast deze nadelen, die mij ervan overtuigen dat het absoluut noodzakelijk is om als overheid dit middel te verbieden, zijn er ook voordelen die voor bepaalde mensen gebruik mogelijk moeten maken. Zo zijn er mensen met chronische pijn, voor wie een prikkel erg sterk moet zijn alvorens die doordringt tot het beloningsyteem in de hersenen. In dat geval is medicinaal gebruik van cannabis een goede oplossing. Ook zijn er vele studies die eerder marginale effecten van cannabis, zoals het weren van ontstekingen of het vergroten van de longinhoud, aantonen. Om dit te onderzoeken is zuivere cannabis nodig. Men moet daarom de productie uit handen van de maffia halen.

Innovatie

Ik stel dus dat de productie legaal, maar het gebruik illegaal moet zijn – het omgekeerde is vandaag het geval. Wanneer mensen in staat zijn om cannabis te gebruiken en daarnaast als een voorname burger te leven, of zelfs beter te doen dan dat, dan hoeft er geen straf te staan op het (nog steeds illegale) gebruik. Enkel wanneer een ander misdrijf plaatsvindt kan de twijfel rijzen rond het sociale engagement en de vooruitziendheid van een gebruiker. Als stok achter de deur kan dus de strafmaat van elke straf verhoogt worden met een bepaald percentage. Dit gaat dan over verkeersovertredingen, overlast, het niet invullen van paperassen of betalen van rekeningen, werkverzuim, etc. Het vermoeden van onschuld wat betreft de omstandigheden wordt dus voor gebruikers omgekeerd. Om dit te herstellen kan men onder supervisie van een arts aantonen dat men reeds twee jaar geen gebruiker meer is.

Gelegaliseerde productie en distributie via erkende verstrekkers zorgt ervoor dat de perverse effecten en premies van een illegale markt worden uitgeschakeld. De markt moet echter nog steeds gereguleerd worden. Drugs zijn een gevaarlijk goedje waar het verkeerd mee kan lopen door vrijheid-blijheid: men kan uiteraard op genotsmiddelen een ganse economie doen draaien. Dat deden de Etrusken en misschien zelfs het merendeel van de samenlevingen in de geschiedenis. Drugs die afleiden van de realiteit verleiden de gebruikers en het is voor de producent een zeer lucratieve en gemakkelijke markt: wat je verkoopt is immers plezier, niet een middel om plezier te maken. Hierin schuilt een risico voor moreel verval, en dit merkt men onmiddellijk op in Amsterdam en de staten in de VS waar de industrie zich ongebreideld stort op het in essentie ongelukkige, miserabele leven van de burgers.

Tot slot nog dit: in het debat wordt vaak verwezen naar alcohol en zelden naar tabakswaren. Alcohol is in de eerste plaats een remmend middel dat inhibities wegneemt, en dus gaat het eerste deel van deze analyse niet op. Niettemin is het een vluchtmiddel en zijn de fysieke, sociale, en psychologische gevolgen van gebruik van dien aard dat men het beter nooit had aanvaard. Voor cannabis kan die beslissing nu nog gemaakt worden. In dat opzicht is het hypocriet om in de plaats niet de vergelijking met tabak te maken (waarschijnlijk omdat het gebruik samengaat). We merken immers dat het maatschappelijk draagvlak voor tabaksgebruik tanend is, om gezondheidsredenen van de roker zelf en zijn of haar omgeving. We merken tegelijkertijd dat sensibilisatie nauwelijks effect heeft. Laten we dus hetzelfde voorzorgsprincipe doen gelden voor cannabis, en onszelf geen illusies maken in de verhelderende inzichten die de gebruiker zal bekomen en hem of haar uiteindelijk opnieuw doen afzien van gebruik. Gebruik hoort illegaal te zijn, maar zonder penalisering zolang de gebruiker zelf instaat voor zijn gedrag.