Het idee is dit: chaos zorgt voor het voortbestaan van actie.
Chaos is onzekerheid en diversiteit. Het voortbestaan van actie is vrede en groei.
Laten we dit op enkele domeinen toepassen:
Politiek
Een gemeenschap ontstaat door het begraven van de strijdbijl. Ongeveer elk volk spruit voort uit rivaliserende bendes (mieren zijn een uitzondering, mensen zeker niet). Zo lang het conflict duidelijk is, is geen verzoening mogelijk. Jonge conflicten zijn daarom het schadelijkst, vb. Hutu's en Tutsi's in Rwanda of de situatie in de Joegoslavische republieken. Het is niet zo dat er in België minder onderliggende stammentwisten zijn. We zijn ze alleen vergeten. Niet door een verdrag, maar door chaos. Als iedereen zo'n beetje van overal is, een collaborateur en een patriot in de familie heeft, of als je geen moer geeft om de vete tussen twee buren van drie straten verder, dan verwordt het conflict tot chaos. Er zijn nog altijd benadeelden en bevoordeelden (bv. rijk en arm), maar het omdat de grens tussen de groepen het niet duidelijk is, is er rust en dus actie in plaats van conflict. Chaos werkt.Economie
Economen gaan vaak uit van rationele keuze. Als we over alle informatie voor een oneindige toekomst beschikken, is er inderdaad maar één optimale keuze. Maar de optimale keuze kan berusten op een niet bestaande autoriteit, die bijvoorbeeld voorziet in herverdeling. De kennis over de totale dynamiek kan dus disfunctioneel zijn.Ik geef het voorbeeld van indexering. Vandaag zijn er vier strekkingen:
1. geen indexering
2. collectieve onderhandelingen
3. automatische indexering
4. automatische loonsevolutie
Uiteraard is punt 1 een idiotie: er zal toch onderhandeld worden. Als dusdanig is er evenmin veel verschil tussen 2 en 3, behalve de kosten voor de onderhandelingen. Optie 4 is echter problematischer: als we kunnen vooruitkijken in de tijd, dan kunnen we nu al voorzieningen treffen. Meer zekerheid schuift beslissingen naar voor. Bedrijven gaan de prijzen met 2% optrekken daags voor de lonen met 2% verhogen. De loonsverhoging kan dus nooit in de pas lopen met de inflatie. Er is een omgekeerde tweederonde-effect: eerst worden de prijzen aangepast aan de lonen, vervolgens komen we in punt 1 of 2 terecht en is er conflict omtrent de lonen. Ondertussen escaleert de inflatie. Positie 3 is echter omwille van de chaos superieur: verschillende sectoren passen op verschillende momenten de lonen aan via een verschillende indexatiemechanisme. Een héél groot bedrijf kan inflatievooruitzichten gebruiken om de toekomstige kost in te schatten, maar inflatie is, precies door de chaos, moeilijk te ramen. Het resultaat is afwachten en voortdurend reageren - een actie die blijft duren, eerder dan een on-shot met een ontploffend kanon.
Socio-biologie
Ook het paargedrag van de mens is interessant, continu, en rustgevend. Bij een dier dat volledig gedreven wordt door momentane instincten is keuze gemakkelijk, en dit leidt tot conflicten: stieren of gorillas staan elkaar naar het leven in de strijd om een wijfje. Sommige mensen vertonen ook dergelijk primitief gedrag en dat is normaal, maar ook een beetje idioot, aangezien er een zeer groot aantal parameters is om een partner te kiezen. Het uitwisselen van feromonen is nuttig, maar wordt aangevuld door prospecties, realisaties, en indrukken die niet biologisch zijn. Daardoor blijven we langer bezig, maar met minder bloedvergieten. Ook zorgt het voor vergissingen, en die zijn nuttig, want ze creëren extra diversiteit, en herkansingen. De reden waarom sommige religies toch voor eeuwige verbonden pleiten is dat we niet gemakkelijk inzien dat chaos voor vrede zorgt, erg gelijk aan economen die universele modellen willen opleggen.
Fysica
Hier weet ik in feite geen fluit van, maar enkele veronderstellingen zijn logisch. Het is ook altijd nuttig om verklaringen over het universum gedaan te hebben wanneer men vroeg of laat voor de rechtbank gedaagd wordt. Ten slotte is het gewoon leuk en waarschijnlijk universeel om hier bij stil te staan.
Als er orde was in het heelal, dan zou dit heelal dood zijn. Waarom zou een planeet nog rond een ster draaien? Het is de vraag naar een perpetuum mobile. Dit schijnt niet te bestaan. Men maakt zich ervan af door te stellen dat er een oneindige, niet-gehinderde uitdijing van het heelal is. Dat zal wel niet: mijn bevriende astrofysici probeerden mij uit te leggen dat die uitdijing niet fysiek is - bijvoorbeeld in meter of voet. Omgekeerd: het fysieke is de uitdijing; de dimensie waarop we het universum meten varieert. Dit doet de zaken bewegen, in een overgangsfase tot orde. Het is chaos die aanstuurt tot een evenwicht, een dood universum. Vergelijk het met een luchtkasteel dat maar half opgepompt is. In feite zakt het in, maar door de constante activiteit (chaos) van de kinderen die tegen de muren springen is het in beweging en worden er afstanden gecreëerd die er eigenlijk niet zijn.
Going on a limb here.
Beperkingen
Een fles gaat zo lang te water tot ze barst: een samenleving kan maar een tijdje in vrede leven. Nieuwe conflicten ontstaan, clusteren samen en definiëren zichzelf. Economische groei blijft de motor van inflatie en loongroei, en heeft ook grenzen. Paargedrag heeft een biologische houdbaarheid. Spelende kinderen in een inzakkend luchtkasteel raken vermoeid en ingesloten zoals naar ik vermoed ook het heelal wel weer zal imploderen, waarschijnlijk als deel van een nog groter chaotisch spel. Het verschil tussen het fysische en sociale is echter dat het sociale door ons bespoedigt kan worden: we kiezen zelf hoe we lonen aanpassen, wanneer we uitgaan om te paren, of we samen op de barricades staan of gezag aanvaarden, etc. Soms is conflict nuttig, maar de synthese is altijd een evenwicht in de chaos, en die chaos is de ruimte waarbinnen alles gebeurt.
